Άφησαν το τζιπ κάτω από τον ίσκιο μιας φτελιάς μαζί με τον οδηγό και προχώρησαν με τα πόδια μέχρι το σπίτι του υποψήφιου θύματος.
Χτύπησαν την πόρτα και τους άνοιξε μια μεσόκοπη γυναίκα, καθαρή και με μια ασυνήθιστη λευκή επιδερμίδα, που δεν έμοιαζε με τις άλλες αγρότισσες.
- Θέλουμε τον Παντελή, της είπαν χωρίς να χαιρετήσουν.
- Τον Παντελή; ρώτησε ανυποψίαστη η γυναίκα. Δεν είναι εδώ, αλλά περάστε να τον περιμένετε. Θα έρθει.
Οι δυο Ασφαλίτες με κουστούμια από ακριβό ύφασμα, αλληλοκοιτάχτηκαν και ο Σκελκίμ πρόσταξε με το βλέμμα του τον αστυφύλακα Πελούμπ. «Προχωράμε!»
Μπήκαν μέσα και η γυναίκα, τους οδήγησε στο σαλόνι. Σύμφωνα με την ηλικία, εκείνη πρέπει να ήταν η μητέρα του Παντελή. Σαν να ήταν ο φύλακας άγγελος της φρεσκάδας μέσα στο πετρόχτιστο σπίτι. Οι λευκές κουρτίνες στα παράθυρα δεν επέτρεπαν τον ήλιο να μπει μέσα. Όταν τα μάτια τους προσαρμόστηκαν στο φως του δωματίου είδαν στον τοίχο κορνίζες γεμάτες με μικρές ασπρόμαυρες παλιές φωτογραφίες. Οι κορνίζες ήταν ξύλινες, βαμμένες με ένα έντονο γαλανό και από πάνω σκεπασμένες με λεπτή άσπρη δαντέλα.
Η γυναίκα τους προσέφερε νερό και γλυκό του κουταλιού. Της είπαν ότι δεν ήταν ανάγκη, αλλά εκείνη επέμενε. Αναγκάστηκαν να το πάρουν και μάλιστα ο Αστυφύλακας ανταποκρίθηκε στην ευχή του καλωσορίσματος μ’ ένα «καλώς σας βρήκαμε». Η μητέρα του Παντελή ήταν συνηθισμένη να περιποιείται τους φίλους που έφερνε ο γιος της. Ο γιος της ήταν αρραβωνιασμένος και εκείνη την περίοδο ζούσαν μέρες χαράς και έκαναν όνειρα για το μέλλον.
Ο Παντελής αργούσε. Η μητέρα του στο άψε σβήσε τηγάνισε από δυο αυγά, τους έκανε και ντοματοσαλάτα, τα έβαλε σε ένα δίσκο μαζί με ψωμί, μαχαιροπήρουνα, μισό λίτρο ρακί σε μια γυάλινη καράφα και δυο ποτήρια και τα πήγε στο τραπέζι που ήταν στρωμένο με ένα λευκό τραπεζομάντιλο. Οι Ασφαλίτες βρέθηκαν σε δύσκολη θέση. Αλλά, δε βαριέσαι… Όταν θα ερχόταν ο Παντελής θα του έλεγαν ότι ήταν υποχρεωμένοι να τον συλλάβουν και δεν θα του έλεγαν με αυθάδεια όπως στους άλλους εκείνο το σιχαμερό ποίημα «Στο όνομα του λαού συλλαμβάνεσαι» μαζί με το «Εμπρός να λογοδοτήσεις, εχθρέ του λαού», όπως είχαν τη εντολή από τον πρόεδρο. Έτσι κι αλλιώς δεν τους έβλεπε ο πρόεδρος. Αυτή η συμπεριφορά θα ήταν το αντάλλαγμα για την φιλοξενία της μητέρας του Παντελή.
Τους έκανε εντύπωση η καθαριότητα του σπιτιού, η τρόποι της οικοδέσποινας, ακόμα και το χτένισμα που ταίριαζε πολύ με εκείνη τη λεπτή επιδερμίδα που σχεδόν δεν την είχε δει ήλιος. Αρχόντισσα. Ζήλεψε ο Αστυφύλακας Πελούμπ όταν τη σύγκρινε με τους δικούς τους γονείς, με το δέρμα τους καψαλιασμένο από τον ήλιο και αργασμένο από τις βροχές. Ίσως αυτή η αρχοντιά να ήταν κατά βάθος και η αιτία της σύλληψης του Παντελή. Η μητέρα του Παντελή είχε αδέρφια στο εξωτερικό και κληρονομιά από τον πάτερα της. Δεν είχε χρειαστεί να δουλέψει παρά μόνο να συντηρεί το σπίτι και αυτή η ιδιαίτερη σχέση της με τον έξω κόσμο τελικά συνιστούσε μειονέκτημα – επέσυρε όχι μόνο το φθόνο των συγχωριανών με συνέπεια να πέφτουν συχνά θύμα καταδόσεων, αλλά ακόμα και τα όργανα αποκτούσαν βάσιμες υποψίες ότι τέτοιες οικογένειες σίγουρα έτρεφαν αντικαθεστωτικά συναισθήματα.
Ο Παντελής την ήξερε καλά τη θέση του γι’ αυτό και φρόντιζε να έχει με όλους καλές σχέσεις. Η μάνα του προσπαθούσε να περιποιείται όσο πιο πολύ τους φίλους του γιου της. Ο πατέρας ήταν έξω από αυτό το παιχνίδι, εργαζόταν μακριά και επέστρεφε στο σπίτι μια φορά σε δυο βδομάδες.
Οι σημερινοί μουσαφίρηδες είχαν κι αυτοί κάτι το αρχοντικό πάνω τους: ήταν καλοντυμένοι και δεν ήταν ηλιοκαμένοι όπως η πλειοψηφία των χωριατών, και επιπλέον δεν ήταν φλύαροι, ήταν κάπως ντροπαλοί και κουμπωμένοι, πολύ διακριτικοί.
Ο Παντελής αργούσε να ‘ρθει, οι Ασφαλίτες είχαν τελειώσει το φαγητό τους, είχαν πιει και το ρακί.
- Πάμε, είπε σιγά ο Σκελκίμ στον Πελούμπ. Καλύτερα να μην έρθει. Θα ήταν πια ντροπή.
Είπαν στη μητέρα του Παντελή ότι δεν μπορούσαν να περιμένουν άλλο και θα έφευγαν. Η μάνα τους ρώτησε τελικά ποιοι ήταν και τι να έλεγε στον Παντελή. Της είπαν ότι θα τον συναντούσαν έξω στη δουλειά. Δεν πείραζε.
Θα προτιμούσαν να μην ξαναπήγαιναν την επομένη να τον συλλάβουν, αλλά δεν το απέφυγαν. Ο πρόεδρος τους είπε ότι αύριο έπρεπε απαραίτητα να επιστρέψουν με συλληφθέντα. Τους μίλησε αυστηρά. Δεν έπρεπε να επιστρέψουν χωρίς να εκτελέσουν το καθήκον τους. Να περίμεναν. Τόσο ανίδεοι ήταν που ούτε το ωράριο του συνεταιρισμού δεν είχαν μάθει; Αρχάριοι ήταν ή μικρά παιδιά που τα βάζουν να κάνουν αγγαρείες; Και εκείνοι, ούτε τσιμουδιά για τη φιλοξενία της μητέρας του θύματος.
Ξανά την επόμενη στην Ταρανίδα, αλλά αυτή τη φορά πήγαν δυο ώρες αργότερα, για να είναι σίγουροι ότι ο Παντελής θα είχε επιστρέψει από τη δουλειά. Ποιος ξέρει τι διάβολο θα είχε φλυαρήσει, σκεφτόταν ο Σκελκίμ για τον Παντελή. Ήξερε ότι τίποτε το σημαντικό δεν μπορούσε να πει κανείς κατά του καθεστώτος, κι ωστόσο οι φάκελοι δημιουργούνταν και, όταν χρειάζονταν διάλεγαν και φυλάκιζαν κάποιον.
Μάλλον κάτι τέτοιο συνέβαινε και τώρα. Ο πρόεδρος είχε επιστρέψει από τα Τίρανα, όπου τον είχαν καλέσει επειγόντως και, καθώς φαινόταν, υπήρχε ανάγκη για νεαρούς φυλακισμένους. Τα ορυχεία ζητούσαν έκτατο εργατικό δυναμικό, ίσως κάποιο καινούργιο συμβόλαιο να είχε συναφθεί με το εξωτερικό για εξαγωγή χρωμίου.
Ξανά η μητέρα του Παντελή τούς είπε να περάσουν και ξανά τους είπε ότι λυπόταν αλλά ο Παντελής τής είχε πει ότι θα αργούσε, αυτές τις μέρες του θέρου έμενε ως αργά στους κάμπους, ξεποδαριαζόταν πάνω κάτω.
Τους είπε να καθίσουν, εκείνοι δίσταζαν, αλλά η πείνα τους είχε θερίσει και υπέκυψαν ξανά στον πειρασμό. Σαλάτα, ομελέτα με μπόλικο τυρί και μια καράφα ρακί.
Σήμερα είχαν ξεθαρρέψει και πίνανε ελεύθερα. Τελείωσαν ολόκληρη την καράφα. Ο Παντελής αργούσε. Ξαναρώτησαν τη μητέρα του.
- Αφού σας είπα, θα αργήσει, τους απάντησε εκείνη. Άμα θέλετε να τον συναντήσετε οπωσδήποτε, θα πάτε στον Ξερόκαμπο να τον βρείτε. Εκεί θα είναι σίγουρα. Αν δεν τον βρείτε εκεί, θα σας πούνε οι εργάτες πού είναι.
- Σήκω, είπε ξανά ο Σκελκίμ. Πάμε… Δε γίνεται τίποτε.
- Και τι θα κάνουμε; Θα μας βρίσει ο πρόεδρος, είπε ο Πελούμπ.
- Θα σου πω.
Χαιρέτησαν και βγήκαν. Αυτή τη φορά χαιρετήθηκαν εγκάρδια με τη νοικοκυρά, την ευχαρίστησαν για τη φιλοξενία και ο Σκελκίμ την ευχήθηκε ό,τι το καλό για λόγου της και για το γιο της, να τον χαιρόταν στο γάμο του.
Ο Πελούμπ απορούσε.
- Εδώ παρακάτω, είπε ο Σκελκίμ όταν βγήκαν από το σπίτι, μένει ο σιδεράς του χωριού. Πάμε να συλλάβουμε αυτόν. Έχει το φάκελο στην Ασφάλεια ίσα με ένα φόρτωμα.
- Ξέρω ‘γω! Εσύ ξέρεις.
- Αμ τι! Πού να τρέχουμε να βρούμε τον Παντελή τώρα κάτω στους κάμπους. Εξάλλου, δεν πάει. Μας πιάνει το ψωμί.
Έφτασαν έξω από την πόρτα του σιδερά. Του φώναξαν. Βγήκε η μητέρα του. Ξανά τα ίδια, τους είπε να περάσουν. Όχι, της απάντησαν αποφασιστικά. Πες του να βγει έξω. Κάτι τον θέλουμε. Δεν είναι εδώ, τους είπε εκείνη. Είναι ακόμα στη δουλειά. Κάποιο σίδερο φτιάχνει για την κομπάιν.
Κατέβηκαν με το τζιπ παρακάτω και πήγαν έξω από το σιδεράδικο. Ο οδηγός τους περίμενε μέσα στο τζιπ όπως πάντα.
Ο σιδεράς περιέστρεφε το χειροκίνητο φυσερό και πυράκτωνε ένα σίδερο μέσα στα κάρβουνα. Ένας άλλος νεαρός περίμενε όρθιος.
- Ποιος είναι ο Γιάννης Μπαλάσκας; ρώτησε ψυχρά ο Σκελκίμ.
- Εγώ, απάντησε ο σιδεράς.
Το μικρό παράθυρο, γεμάτο καπνιές, έμπαζε λιγοστό φως τώρα που είχε δύσει ο ήλιος. Έφεγγε μόνο το πυρακτωμένο σίδερο. Ο σιδεράς γνώρισε τον αξιωματικό της Ασφάλειας.
- Έλα, Πελούμπ, εμπρός, πρόσταξε ο Σκελκίμ. Το καθήκον σου!
Ο Πελούμπ πλησίασε, κορδώθηκε, έβγαλε τις χειροπέδες από το ζωνάρι και φώναξε:
- Γιάννη Μπαλάσκα, στο όνομα του λαού συλλαμβάνεσαι.
- Ρίξ’ του τα σίδερα, Πελούμπ, τι περιμένεις, είπε ο Σκελκίμ από πίσω του με θεατρική φωνή.
Ο σιδεράς κιτρίνισε. Άφησε το φυσερό και άπλωσε τα χέρια να του τα δέσει ο αστυφύλακας, σαν να τον περίμενε από καιρό να έρθει. Ήταν τριπλάσιος, με πλάτες αρκούδας, αλλά δεν μίλησε.
Άνοιξαν την πόρτα του τζιπ και τον έβαλαν στο πίσω κάθισμα, στη μέση για σιγουριά.
Το τζιπ ξεκίνησε. Νύχτωνε. Οι περαστικοί στο δρόμο γνώρισαν από την πινακίδα το τζιπ της Ασφάλειας που έκανε τις συλλήψεις και έτρεχε σαν αγρίμι. Προσπαθούσαν να δουν μέσα από το τζάμι ποιον είχε φάει αυτό το απόγευμα.
Πέρασαν από τους δρόμους του χωριού αμίλητοι. Όταν βγήκαν στη δημοσιά ο Πελούμπ που σκεφτόταν ότι δεν έπρεπε να είχε γίνει η σύλληψη παρουσία τρίτων, ρώτησε το Σκελκίμ:
- Ο άλλος, μέσα στο σιδεράδικο, ποιος ήταν;
- Ο Παντελής Κονόμος.
- Μα, τότε…
- Σκάσε, ηλίθιε. Κανείς δεν ήταν. Πού να βλέπαμε μέσα στο σκοτάδι! Κεφάλια μετράμε.
Ο Γιάννης Μπαλάσκας δεν μπορούσε να καταλάβει εκείνη την ημέρα τη σημασία αυτού του διαλόγου μέσα στο τζιπ της Ασφάλειας. Την κατάλαβε όμως σήμερα, μετά από τόσον καρό, αφού εξέτισε ένα προς ένα τα χρόνια που του έριξαν. Του τα διηγήθηκε ο ίδιος ο Σκελκίμ σε ένα καφενείο της Ομόνοιας. Ήθελε να τον φτύσει, αλλά δεν είχε σάλιο. Ο Σκελκίμ τον βοήθησε να βρει δουλειά στο Δήμο όπου εργαζόταν ο ίδιος ως οδοκαθαριστής. Τώρα ο Σκελκίμ λεγόταν Παντελής Οικονόμου, είχε και Δελτίο Ομογενούς.